Rượu cần vốn gắn với những lễ hội và sinh hoạt cộng đồng của người Gia Rai, ở xã Ya Ly. Khi xuất hiện trong các hoạt động trải nghiệm du lịch, thức uống truyền thống này không chỉ để thưởng thức mà còn trở thành một cách để du khách khám phá văn hóa.

Nhiều năm nay, rượu cần luôn góp mặt trong các bữa cơm đón khách của gia đình bà Y Thơm, ở làng O, xã Ya Ly. Bên mâm cơm truyền thống, khách vừa uống rượu, vừa nghe bà giới thiệu về những nét thú vị quanh ghè rượu của người Gia Rai.

Hơn 30 năm làm nghề nấu rượu cần, bà Y Thơm đã thuần thục từng công đoạn, từ chọn nguyên liệu, làm men đến ủ rượu. Mỗi tháng, gia đình bà sản xuất khoảng 30 ghè rượu cần để phục vụ khách.

Trước đây, rượu cần chủ yếu dùng trong gia đình và việc trọng đại của làng. Nay, những ghè rượu do bà làm được giới thiệu đến du khách qua các hoạt động trải nghiệm. Bên cạnh thưởng thức rượu, du khách còn có thể tìm hiểu cách làm men lá, nấu và ủ rượu cần.

“Giữ nghề truyền thống cũng là giữ văn hóa dân tộc mình. Khi khách đến, mình có dịp giới thiệu rượu cần, món ăn, tiếng hát, điệu múa và những nét sinh hoạt của ông bà để lại. Mình mong nghề truyền thống vừa được gìn giữ, vừa giúp gia đình có thêm thu nhập và quảng bá văn hóa dân tộc đến nhiều người hơn”, bà Y Thơm chia sẻ. 

Ngoài hiện diện trong các mâm cơm truyền thống, rượu cần còn gắn với các lễ hội của thôn, làng. Tại lễ hội mừng nhà rông mới của người Hà Lăng (một nhánh của dân tộc Xơ Đăng) ở thôn Đăk Đe, xã Rờ Kơi, mỗi gia đình mang theo một ghè rượu cần. Người dân và du khách cùng quây quần, thưởng thức món ăn, uống rượu và hòa mình vào không khí lễ hội.

Theo ông A Thiu, người có uy tín ở thôn Đăk Đe, rượu cần là thức uống không thể thiếu trong những sự kiện quan trọng của thôn. Khi du khách đến tham gia, người dân có cơ hội giới thiệu phong tục, món ăn và những nét văn hóa của dân tộc.

Anh Nguyễn Duy Đạt, du khách đến từ Thanh Hóa cho biết, điều khiến anh thích thú là được thưởng thức rượu cần, các món ăn truyền thống và tìm hiểu văn hóa bản địa.

“Tôi thích cảm giác được trải nghiệm văn hóa ngay trong đời sống của người dân. Qua món ăn và rượu cần, tôi hiểu thêm về phong tục, cách sinh hoạt và văn hóa của đồng bào nơi đây”, anh Đạt nói.

TRỞ THÀNH SẢN PHẨM DU LỊCH

Trong căn nhà sàn, chị Y Lắng, ở thôn Tu Cấp, xã Tu Mơ Rông đang chuẩn bị những món ăn truyền thống của người Xơ Đăng để phục vụ du khách. Vừa làm món, chị vừa giới thiệu về những tên gọi gợi sự tò mò và cách chế biến riêng của từng món. 

Trong đó, nhái cuốn lá lốt chiên, được nhiều người ưa thích. Chuột nướng cũng là món ăn đặc trưng, khi được chế biến từ chuột rừng ăn củ và hạt sâm Ngọc Linh.

“Để chuẩn bị các món này, chúng tôi phải vào rừng từ mấy ngày trước. Có những nguyên liệu phải đi sâu vào rừng mới tìm được, có hôm mất cả buổi mới đủ để làm. Mất công một chút nhưng khách thích thì mình cũng vui”, chị Y Lắng cho hay.

Với người dân địa phương, đó là món ăn đã quá quen thuộc với cuộc sống hằng ngày. Nhưng với du khách, được thưởng thức món ăn ấy ngay tại nơi chúng ra đời lại mang đến một trải nghiệm khác, qua đó hiểu thêm về văn hóa Xơ Đăng.

Trong chuyến đi làm từ thiện tại xã Tu Mơ Rông, chị Cao Trần Hà, ở TP.Đà Nẵng, tranh thủ tham quan và trải nghiệm văn hóa địa phương. Lần đầu được người dân giới thiệu các món ăn có tên gọi lạ, chị khá e ngại. Sau khi thưởng thức, chị bất ngờ bởi hương vị thơm ngon.

“Ban đầu tôi hơi sợ, nhưng ăn vào rồi mới thấy rất ngon, hương vị cũng rất đặc biệt. Lần sau trở lại, tôi sẽ rủ thêm bạn bè cùng đi để thưởng thức”, chị Hà bày tỏ.

Tại Điểm du lịch Làng du lịch cộng đồng Đăk Răng, thôn Đăk Seang, xã Dục Nông, cách chế biến món ăn cũng tạo nên nét riêng cho điểm đến. Mỗi năm, nơi đây đón hàng trăm lượt du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm.

Bên cạnh tìm hiểu không gian văn hóa truyền thống, nhiều du khách còn thích thú với những món ăn được nướng trong ống lồ ô, lá chuối. Món ăn được chế biến ngay tại không gian nhà rông thôn, để du khách vừa thưởng thức, vừa xem người dân chuẩn bị món ăn và thực hiện các công đoạn theo cách truyền thống. 

Trưởng thôn Đăk Seang A Vươn cho hay, nhiều nguyên liệu để chế biến món ăn được lấy ngay từ vườn nhà, nương rẫy. Qua cách chế biến của người Gié Triêng, những thứ dân dã ấy trở thành món ăn mang hương vị đặc trưng.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Dục Nông Trần Văn Mậu, thời gian tới, cùng với việc vận động người dân giữ các nghề truyền thống, xã cũng khuyến khích người dân duy trì các món ăn đặc trưng được chế biến từ nguyên liệu sẵn có tại địa phương. 

Khi được đưa vào các hoạt động trải nghiệm, ẩm thực bản địa không chỉ được giới thiệu đến du khách mà còn góp phần làm phong phú hành trình khám phá điểm đến. Người dân từ đó có thêm cơ hội đón khách, giới thiệu văn hóa và tăng thu nhập.

Bài, ảnh: NAY SĂT